KOÜ İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Selma Koç Akgül tarafından “Afetlerde Habercilik ve Yayıncılık Anlayışı” başlıklı seminer, çevrim içi olarak düzenlendi. Akgül sunumuna, “Afetlerde acil müdahale bir insani yardım operasyonudur. İletişim sürecinin odağında da insan vardır. Liyakat, adalet, eğitim, utanma duygusu, bilime saygı ve tabii ki vicdan gerekiyor.” sözleriyle başladı. 

“AFETLERDE SÜRDÜRÜLEBİLİR İLETİŞİM GEREKLİ”

Sürdürülebilir afet iletişiminin temel aktörünün medya olduğunu belirten Akgül, medyanın afet tehlike ve riskleri konusunda nicel olarak çok daha az sayıda haber ürettiğinden bahsetti. Akgül, afetlerin akut döneminde yıkımın boyutu ve can kayıplarına göre gündemin tamamının afet haberlerine ayrıldığını aktardı. Afetin iyileşme safhasında da yine risk önleme ve hazırlık sürecinde olduğu gibi haber sayısında büyük oranda düşme görüldüğünü ifade eden Akgül, “Bu husus sürdürülebilir afet iletişim süreci için olumsuz noktalardan biridir.” dedi.

Akgül, afet haberciliği; doğru, şeffaf, duyarlı habercilik; etik ilkeler  ile   dijital ve yerel medya platformlarının afetlerdeki rolü gibi konuların yanında yayıncılık örnekleri üzerinde değerlendirmelerde  bulundu. Afet haberciliğini tüm yönleriyle ele alan Doç. Dr. Akgül, 6 Şubat Depremlerinde iletişim süreç ve   habercilikle  ilgili güncel verileri de katılımcılarla paylaştı 

AFET ODAKLI HABERCİLİĞİN İLKELERİ 

Medyanın habercilik anlayışıyla ilgili yapılan   araştırmalarda  afet haber içeriklerinin değişmeyen  bir şablonunun olduğunu  belirten Akgül, “Can kaybı ve yaralı sayısı ile yıkımın kaosun  afet haberlerinin ne kadar süre  gündemde kalacağını  belirlemektedir.Türkiye’de çok hızlı değişen gündem 06  Şubat   Maraş  depremlerinde de etkili olmuş ancak  deprem bölgesinde yaşanan sel afeti tekrar ilginin bu bölgeye  odaklanması  gerektiğini hatırlatmıştır” ifadelerini kullandı. Geçmişten bugüne değişmeyen  afet haber içerik ve başlıklarıyla ilgili  görselleri katılımcılarla paylaşan Akgül,   afetin nedenleri, yıkım ve can kayıpları,  arama kurtarma çalışmaları, yardımlar, mucize yada acı  hayat  hikayeleri,  kurum ve kuruluşlarla  siyasi aktörlerin söylemlerinin yansıdığı haberlerde neden bir değişim olmadığını  sorgulamak  gerektiğini ve  yeni somut  bir bakış açısına ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. 

Afet odaklı habercilikte dört önemli unsura dikkat çeken  Doç. Dr. Akgül, bu hususları; araştırma, ifade özgürlüğüne bağlılık, habercilikte gerçeğin ve doğruluğun arayışına bağlılık ve etik olarak sıraladı. 

AFET ACİL MÜDAHALE SÜRECİNDE HABER AKIŞI  YERELDEN ULUSALA DOĞRU  

Maraş depremlerinde  haber akışının yerelden ulusala doğru aktığını  söyleyerek konuşmasına devam eden Akgül, afet bölgelerinde neler yaşandığı, ihtiyaç  ve  beklentilerin neler olduğu, yapılanlar ve yapılması gerekenlere yönelik çözüm odaklı bir yaklaşımla konunun tartışılması gerektiğini vurguladı. Akgül, “Habercinin  kamerası  360 derece olmalı ve ötekileştirmeden kutuplaştırmadan afet bölgesinden yükselen her sesin kendisini ifade etmesine olanak tanımalı. Etik habercilik çerçevesinde depremzedelerin acı  ve mahremiyetlerine saygı duyulmalı” dedi. 

Maraş depremlerinde enkazdan kurtarılan   depremzedelerin son dakika haberleriyle “mucize” olarak ön plana çıkarıldığını, ancak acının sömürüsünün yapılamayacağının unutulduğunun altını çizdi. Özellikle çocuğun yer aldığı haberlerde  ailesinin izni olmadan görüntü alınamayacağını, masumiyetlerinin haber malzemesi  yapılamayacağını söyleyen Akgül, “Duyarlı, şeffaf ve insan onuruna saygılı bir habercilik anlayışına dikkat çekti.

AFET HABER KAYNAKLARI VE SEÇİMİ 

Medyanın haber kaynak ve seçimine de değinen Akgül, afetin çok boyutlu bir bakış açısıyla ele alınabilmesi için haber kaynaklarının çeşitlenmesi gerektiğini belirterek “İzleyicinin  ihtiyaç   duyduğu  haberler için  konusunda  uzman   doğru kişilere mikrofon uzatılması gerekir” dedi. Yanlış haber kaynaklarının seçilip gündeme taşınması durumunda, doğru ve güvenilir haber kaynaklarının kaybedilmeye başlanacağını belirten Akgül, “Doğru soru sorabilmek için önceden konuyu ve ne öğrenmek istediğinizi bilmeli, ona göre doğru uzmanı seçmelisiniz. Böylelikle dezenformasyonun da önüne geçebilirsiniz” ifadelerini kullandı.

Son yıllarda dijital medya ve hiper yerel platformların daha yoğun ve etkin kullanıldığını vurgulayan Akgül, yalan haberlerin daha çok bu platformlarda yayıldığına dikkat çekti.

“DEPREM BÖLGESİNDE  GAZETECİLER DE   DEPREMZEDE”

Maraş depremlerinde  afet bölgesinde görev yapan muhabirlerin zaman zaman  canlı yayınlarda  bariz hatalar yaptıklarını ifade eden Akgül ancak  eleştiri yaparken  çoğu habercinin ilk defa bu boyutta bir yıkım ve kaosa tanık olduğunu ve gazetecinin de aynı zamanda  bir depremzede olduğunu hatırlamak gerektiğini belirtti. Akgül, “İnsanız korkabiliriz  ama panik yapmamayı öğrenmemiz gerekiyor. Çoğu gazetecilerimizin  afetler  ve travma  konusunda  bir ön eğitimi maalesef yok. Bu kadar zor şartlar altında görev yapmaları gerektiğini orada öğrendiler. Hatta gazetecilere yönelik afet haberleri için kullanılabilecek bir rehber arayışı da Maraş depremleriyle başladı.” ifadelerini kullandı.  

“HABERCİLER TEMEL AFET VE İLKYARDIM EĞİTİMİ ALMALI”

Medyada toplumsal sorumluluk anlayışıyla hareket edilememe sorunundan bahseden Akgül, “Dünyada çok sayıda afet türünün yaratacağı yıkımlar kapıdayken halen bu konunun bir uzmanlık alanı olması gerektiği konusunda uzlaşılamamış olması bu sorunun başlıca nedenlerinden bir tanesi. Afetin yarattığı yıkım ve afetzedelerin acılarının gazeteci için de bir travma yaratması ve bununla ilgili önceden bir eğitim almaması da önemli bir sorun” dedi.  Bu sorunlarla ilgili neler yapılması gerektiğini anlatan Akgül, haber aktörlerinin dil ile oluşturduğu iktidar alanında medyanın  kendisi için  bir özgürlük alanı  oluşturması gerektiğini söyledi.  Medyanın afet acil eylem planı olması gerektiğini söyleyen Akgül,  medyanın   afet yönetim sistemi içinde süreçleri doğru okuması gerektiğini vurguladı. Akgül, “Haberciler temel afet ve ilkyardım eğitimi ile travma eğitimi almalı, afet bilimi ve riskler konusunda sürekli okumalar yapmalı. Bunun yanı sıra afet haberciliği/ afet gazeteciliği bir uzmanlık olarak geliştirilmeli ” ifadelerini kullandı.

Muhabir: Oğuzhan Hafızoğlu