Kocaeli Üniversitesi ev sahipliğinde düzenlenen 5. Uluslararası Dijital Çağda İletişim Sempozyumu (CIDA 2026) kapsamında, Doç. Dr. Aysel Çetinkaya Kodal başkanlığında “Dijital Medyada Algoritmalar, Bilgi ve Gazetecilik Eğitimi” başlıklı oturum gerçekleştirildi. Oturumda haber öneri sistemlerinin okuyucu deneyimine etkisi, Türkiye podcast endüstrisinin eleştirel ekonomi-politik analizi, üretken yapay zekâ yanıtlarında epistemik sınır yönetimi, gazetecilerin yapay zekâya yönelik etik farkındalıkları ve siber zorbalık tespiti konuları ele alındı.
HABER ÖNERİ SİSTEMLERİ VE YENİ NESİL KAPI TUTUCULAR
Oturumun ilk sunumunu gerçekleştiren Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi’nden Arş. Gör. Sena Çubukcu Komlu “Algoritmadan Gündeme: Haber Öneri Sistemlerinin Okuyucu Deneyimini Şekillendirmedeki Rolü” başlıklı çalışmasında medya platformları, arama motorları ve haber toplayıcıların editoryal süreçlere doğrudan müdahil olduğuna dikkat çekti. Algoritmaların yalnızca teknik bir dağıtım mekanizması değil; haberlerin görünürlüğünü belirleyen yeni nesil birer “kapı tutucu” (gatekeeper) ve görünmez editör hâline geldiğini ifade etti.
Editoryal seçim ile algoritmik seçimin birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulayan Komlu, neyin haber olacağına editoryal kararların hükmettiğini ancak bu içeriklerin kullanıcılara hangi sırayla ve bağlamda sunulacağını algoritmaların tayin ettiğini belirtti. Kişiselleştirme süreçlerinin kullanıcıların ilgi duyduğu içeriklere erişimini kolaylaştırırken, farklı sesler ve alternatif gündemlerle karşılaşma ihtimallerini sınırlandırdığına değindi.
TÜRKİYE PODCAST ENDÜSTRİSİ PLATFORMLAŞMA, EMEK VE EKONOMİK SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK
İstanbul Üniversitesi’nden Prof. Dr. Fırat Tufan’ın yürütücülüğünde; Prof. Dr. Bilge Şenyüz, Doç. Dr. Ahsen Deniz Morva Kablamacı, Dr. Öğr. Üyesi Ezel Türk ve Arş. Gör. Dr. Yeşim Akmeraner Kökat’tan oluşan araştırma ekibi, TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında yürütülen “Türkiye'de Podcast Endüstrisinin Eleştirel Ekonomi Politik Analizi: Platformlaşma, Emek ve Ekonomik Sürdürülebilirlik” başlıklı çalışmanın bulgularını paylaştı. Sektörün farklı kademelerinden altmış yedi tekil katılımcıyla derinlemesine görüşmelerin yapıldığı araştırma, podcast alanındaki yapısal sorunları gözler önüne serdi.
Sektörün henüz kurumsal ve endüstriyel bir ölçeğe ulaşmamış olmasının rollerin iç içe geçmesine ve esnek çalışma modellerine yol açtığını belirten araştırmacılar; yapımcıların yalnızca içerik üretmekle kalmayıp kurgu, teknik yönetim, dağıtım ve pazarlama süreçlerini de tek başlarına üstlenmek durumunda kaldıklarını kaydetti. Küresel platformların görünürlük ve dinleyici verileri üzerinde tekel kurduğuna işaret edilirken, dinleme başına doğrudan gelir modellerinin Türkiye’de bulunmamasının ciddi bir ekonomik güvencesizlik yarattığı vurgulandı. Yaratıcı emeğin karşılık bulamamasının üreticileri "öz-sömürü" döngüsüne ve mesleki tükenmişliğe sürüklediğine dikkat çekildi.
ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ YANITLARINDA EPİSTEMİK SINIR YÖNETİMİ
Başkent Üniversitesi Doktora Öğrencisi Ayşegül Durmaz “Üretken Yapay Zekâ Yanıtlarında Epistemik Sınır Yönetimi: Bilgi Sınırlarının İfade Edilmesi ve Korunması” başlıklı sunumunda, ChatGPT, Gemini ve Claude sistemlerinin Türkçe yanıtlarındaki bilgi sınırlarını inceledi.
Modellerin yanıt başlangıçlarında ihtiyatlı bir dil kullanarak kesin bilgi sunamayacağını belirttiğini aktaran Durmaz; metnin ilerleyen bölümlerinde ise kesin sıralamalar ve iddialı ifadeler kullanarak bu epistemik sınırları ihlal ettiğini tespit etti. Hatalı öncül içeren sorularda sistemlerin hatayı düzeltmeksizin çelişkili ifadelerle yanıt üretmeyi sürdürdüğünü kaydeden Durmaz, bilgi sınırının yalnızca beyan edilmesinin yetersiz olduğunu, yanıt boyunca tutarlı şekilde korunmasının kritik önem taşıdığını vurguladı.
YAPAY ZEKÂ KULLANAN GAZETECİLERİN ETİK FARKINDALIKLARI
Kastamonu Üniversitesinden Arş. Gör. ve Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Doktora Öğrencisi Ayşe Sümeyye Yavuz “Yapay Zekâ Teknolojisini Kullanan Gazetecilerin Etik Farkındalıkları” başlıklı araştırmasını aktardı. Ankara’da görev yapan aktif habercilerle gerçekleştirilen nitel görüşmelere dayanan çalışmada; yapay zekânın haber üretim süreçlerine dahil olmasının doğurduğu mesleki ve etik tartışmalar ele alındı.
Yavuz, yapay zekânın habercilere hız ve pratiklik sağlamasına karşın; bazı gazeteciler tarafından mesleki merakı ve yazma motivasyonunu körelttiği yönünde eleştirildiğini belirtti. Gerçek zamanlı saha gözleminin ve insan muhakemesinin algoritmalarla ikame edilemeyeceğine dikkat çekerek, haber odalarında yapay zekâ çıktılarının şeffaflıkla paylaşılamamasının güven aşınmasına yol açabileceği kaydedildi.
SİBER ZORBALIK TESPİTİNDE YAPAY ZEKÂ VE İNSAN ALGISI KARŞILAŞTIRILDI
Bahçeşehir Üniversitesi ve Bournemouth University işbirliğiyle hazırlanan çalışmayı sunan Dr. Öğr. Üyesi Seda Gökçe Turan “Siber Zorbalık Tespitinde Yapay Zekâ ve İnsan Algısının Karşılaştırılması” başlıklı sunumunda; sosyal medya, çevrimiçi topluluklar ve dijital oyunlarda artan etkileşimlerin siber zorbalık tespitini zorlaştırdığına değindi.
Mizah, ironi, kinaye ve örtük saldırganlık gibi dilsel nüansların bağlama göre anlam değiştirdiğini belirten Turan; üretken yapay zekânın zorbalık olarak etiketlediği ifadeler ile katılımcı değerlendirmelerini karşılaştırdıkları pilot çalışmanın sonuçlarını paylaştı. Yapay zekânın zorbalık etiketleme oranının insan katılımcılara göre daha düşük kaldığı ifade edilirken; haksız etiketleme veya zorbalığın gözden kaçması gibi risklerin önüne geçilebilmesi için algoritmik kararların açıklanabilirliğinin, insan denetiminin ve etkin itiraz mekanizmalarının vazgeçilmez olduğu vurgulandı.
Oturum, sunumların tamamlanmasının ardından soru-cevap ve genel değerlendirme bölümüyle sona erdi.
Muhabir: Sudem Akbaş
Fotoğraf: Sudem Akbaş
